De Onrendabelen

Er was laatst een programma op de televisie. En zoals tv programma’s tegenwoordig doen, moeten ze zichzelf promoten. Hoewel documentaire programma’s op de TV altijd wat over de top zijn, zelden het héle verhaal vertellen, terwijl het lijkt of een programma goed gedocumenteerd is, wordt je als kijker vaak meegenomen om te kijken met oogkleppen op. Als je niet verder nadenkt heb je zelfs als kijker de indruk dat wat op TV verteld wordt DE Waarheid is. De kunst van TV maken.

De onrendabelen.
Ik proefde het woord in mijn mond, liet het door mijn hoofd dwalen en trachtte de smaak ervan te herkennen. Zo ongeveer alsof je iets proeft, de ingrediënten herkent maar ze nét nog niet bij naam kan noemen. Ik moest er lang over kauwen voor ik door had wat mij stoorde in de titel van het programma. Ik proefde bitterheid, onmacht, boosheid, machteloosheid, overmacht, geen winst opleverend, niet bedoeld om in stand te houden, iets wat weg moet omdat het niet nuttig is. Ik was nieuwsgierig geworden wat het woordenboek erover te zeggen had. Kramers woordenboek zegt: onrendabel: “niet winst of rentegevend”. Kramers is al van mijn leeftijd, dus zocht ik het ook op in de Prisma, nieuw aangeschaft dit jaar voor mijn zoon die zijn intrede heeft gedaan in het voortgezet onderwijs. Prisma zegt: “niet voldoende winstgevend”

Dan denk ik aan de DSB bank, aan graaiers met dikke salarissen die het geld wegmaaien van het bedrijf of instelling, en vervolgens verkondigen dat er écht bezuinigd moet gaan worden. Mensen die projecten laten stuklopen omdat ze hun eigen salaris belangrijker vinden. Die werknemers ontslaan om hun eigen salaris te behouden. Die de bezuinigen doorvoeren op de werkvloer waardoor de werkdruk, werkkwaliteit, werkgenoegen achteruit holt. Om vervolgens werknemers te berispen dat ze onder de maat presteren. Dan denk ik aan politici, die onder het mom van maatschappijverbétering allerlei bezuinigingen doorvoeren die een radicale verarming en verschraling in alleen al zorg en onderwijs zijn. Hun denkbeelden geven negatieve rente. Geven op korte termijn misschien wat meer poen in de schatkist, maar zijn op langere termijn beslist “niet voldoende (maatschappelijk) winstgevend”.

Onrendabel kan ook nog een oude appelboom zijn, die geen fut meer heeft om voldoende frisse appels te toveren. En ja, uit eerbetoon mag ie dan met de VUT, oftewel omgekapt. Daar komt een frisse nieuwe jonge boom voor in de plaats die staat te springen om kilo’s appels te produceren. Jonge bomen zijn niet duur, goedkoop in onderhoud, weten vaak van toeten nog blazen en gehard tegen appelschimmel, wormen en ander appelleed zijn ze toch nog niet, dus een flinke dosis vergif eroverheen maakt alles weer goed.
De consument vertel je gewoon dat het verstandig is een appel te schillen of vooral goed te wassen. De TV doet gewoon haar kunstje.
Onrendabel kan ook een verwarmingsketel zijn die verouderd is. Kost veel stroom en energie en alsnog kleumende huisgenoten. Vervanging van een onrendabele ketel levert dus veel winst op: een warm huis en minder energieverbruik. Helemaal mee eens. Dat de techniek niet heeft stilgezeten en nu een meer rendabele ketel kan aanbieden met meer oog voor ook groene wensen is wat in de tussenliggende jaren is gegroeid. Daarin is geïnvesteerd, is onderwijs op ingezet, zijn mensen mee bezig geweest en uiteindelijk tot een goed-beter-best product gekomen. Bedrijven zijn er bedrijvig mee geweest, van Top tot werkvloer is erin geïnvesteerd. Want ja, groen, energiezuinig, liefde voor mens en milieu zijn hier het maatschappelijk draagvlak voor.

Al met al zo kauwend en proevend heb ik toch vooral de indruk dat onrendabel op producten slaat of misschien in wat ruimere zin, het product van menselijk handelen. Maar daar ging dit programma op de TV niet over. Het ging over mensen, die om welke reden dan ook buiten de maatschappelijke norm van presteren vallen. Mensen met een beperking, lichamelijk of verstandelijk of psychisch, geen jonge bomen die niet duur zijn en goedkoop in onderhoud.

De bittere nasmaak kwam van het feit dat ze verzelfstandigd werden aangeduid. Als “niet winst of rentegevend” en “niet voldoende winstgevend”. Klaar om weggedaan te worden, op te doeken, opzouten. Het proefde als een oude harde pepernoot waar je heel hard op moet knagen om de pepernoot nog als pepernoot te herkennen. Of als prachtige zonnige volgroeide tomaten en komkommers die weggegooid worden omdat er geen geld aan te verdien is. “Overproductie”.

De techniek van de verwarmingsketels is gegroeid naar meer oog voor milieu en capaciteit. Een ware verrijking. Hoe is het maatschappelijk draagvlak voor mensen die niet “doorsnee” zijn gegroeid in de jaren van ontwikkeling van de techniek? Mensen worden als product gelabeld. Dat is veelal de norm geworden. Ze zijn bijna een tomaat of komkommer die teveel is omdat er geen winst mee kan worden gemaakt.

Overal worden onderzoeken gedaan, zo ook naar de houding van UWV. Er waren twee manieren van begeleiden van arbeidszoekenden. Manier 1 was de pressie van “je moet en zal werken, anders…….”, manier 2 was de arbeidszoekende in totaliteit ondersteunen, vragen waar kwaliteit en kunde ligt, bemoedigen en deskundigheidsbevordering. Tot verbazing van de onderzoekers van groep 1 na aanvankelijk succesvol een baantje te hebben gegenereerd als gevolg van allerlei sanctionele dreigementen, verviel deze groep alweer in werkloosheid en bleek nog moeilijker bemiddelbaar. Groep 2 kreeg ondersteuning die op de persoon geschreven was, met aandacht voor persoonlijke verworvenheden en kwaliteiten. 75% was nog steeds succesvol aan het werk. De weg tot werk was wat langer. De winst groter. Op alle terreinen.

Hoe kunnen wij, als rijke samenleving tolereren en accepteren dat ménsen als onrendabel worden gezien. Wat zijn we dan arm! Is Balkenende dan óók onrendabel omdat ie niet president van europa is geworden? Is Bos ook onrendabel omdat ie de kredietcrisis niet heeft zien aankomen? Is het leger des heils onrendabel omdat ze de vraag niet aankan omdat er capaciteit tekort is? is jeugdzorg onrendabel omdat er nog steeds treurige wachtlijsten zijn? Is geloven wel rendabel? Zijn we als mensen wel rendabel, met oorlogen, hongersnoden, graaiers en plukkers, vervuilers, egoïsten, drammers, beterweters, machtshebbers? We hebben geld bóven het menselijke gezet. Een verarmende, koude ontwikkeling.

Met vriendelijke groet,
Corina