Mensen horen bij elkaar. De behoefte aan sociale relaties, gebaseerd op vriendschap en vertrouwen is fundamenteel. We willen familie en vrienden om ons heen, voor anderen zorgen en ons gewaardeerd weten. Apart staan is het ergste dat een mens kan overkomen. Niet herkend worden als vriend, als iemand om mee te praten, om mee om te gaan, is erg. Erbij horen is een fundamentele behoefte van mensen.
Voor mensen met een beperking is het niet vanzelfsprekend dat ze erbij horen. Mensen wonen, leren, werken, leven apart. Of ze leren en werken niet. Deze groep leeft, vaak met goede bedoelingen, apart. Ze wonen apart, leren apart, werken apart of werken niet. Ze staan letterlijk aan de kant. Dat is voor deze mensen slecht, maar ook slecht voor de samenleving.
Dit manifest bepleit inclusie voor mensen met een beperking. Inclusie is dat mensen met beperking meedoen aan de samenleving zoals alle mensen dat doen. Het betekent dat ze overal echt welkom zijn en serieus worden genomen. Inclusie betekent leren op de gewone school, wonen in een huis in de straat, lid zijn van de club in de wijk of in het dorp, werken in een gewoon bedrijf. Precies zoals alle mensen dat willen.
Dit manifest is opgesteld door een groep mensen die uit verschillende achtergrond werken aan een meer inclusieve samenleving. Ze kennen de negatieve gevolgen van uitsluiting van mensen met beperking. Ze kennen ook vele inspirerende voorbeelden van geslaagde inclusie in Nederland en het buitenland. Ze weten dat inclusie grote voordelen heeft voor iedereen, met of zonder handicap. Ze weten ook dat iedereen moet werken aan inclusie. Het gaat niet vanzelf goed. Vandaar dat ze het initiatief hebben genomen om te komen tot De Coalitie voor Inclusie.
Wat is inclusie?
Iemand kan sneller, slimmer, dikker, dunner, zwarter, witter zijn dan de ander, maar niemand is meer of minder waard. Alle mensen zijn gelijkwaardig. Dat is de kern van mensenrechten in de internationale gemeenschap. Dit fundamentele mensenrecht - iedereen is evenveel waard - is de basis van inclusie. Met alle verschillen die er zijn tussen mensen, moet iedereen gelijkwaardig de kans krijgen zich te ontwikkelen en mee te doen in onze samenleving. Iedereen moet daarvoor de ondersteuning krijgen die nodig is.
Het is een misverstand te denken dat alleen mensen met beperking ondersteuning nodig hebben. In een moderne samenleving krijgt iederéén ondersteuning. Een goede regering zorgt voor bijvoorbeeld onderwijs, gezondheidszorg, openbaar vervoer. Een regering organiseert en betaalt dat zelf of zorgt via wetgeving dat het voor iedereen goed geregeld is. Postbezorging is iets wat commerciële bedrijven uitvoeren maar er is wel een wet die regelt dat iedereen post krijgt tegen gelijke tarieven, óók mensen die in afgelegen dorpen wonen.
Omdat mensen nooit helemaal gelijk zijn, is er ook verschil in ondersteuning om dezelfde mogelijkheden te bieden. Bijvoorbeeld in het verkeer. Automobilisten willen dat de overheid wegen aanlegt. Treinreizigers willen veel stations en treinen. De hele samenleving heeft er belang bij dat er zowel wegen als openbaar vervoer zijn, ook als we niet allemaal in dezelfde mate ergens gebruik van maken. Het is niet zinnig om precies uit te rekenen wat duurder is of niet: beide vormen van ondersteuning zijn nodig om te zorgen dat mensen ergens heen kunnen gaan.
In onze samenleving krijgen mensen met beperking ondersteuning die is afgestemd op hun beperking. Om organisatorische en financiële redenen is deze ondersteuning vaak apart komen te staan. Nederland kent daarvan vele voorbeelden: intramurale instellingen, speciale scholen, aangepast vervoer. Vaak gelden daar ook nog speciale regels die mensen met beperking extra beperken. Wie bijvoorbeeld in een zorginstelling woont, mag in Nederland zijn eigen huisarts niet kiezen. De ondersteuning die bedoeld was om mensen beter te laten functioneren is dan een instrument geworden die hen uit de samenleving plaatst en individuele vrijheid beperkt. Mensen met beperking moeten daarom het recht krijgen op ”ondersteuning in de minst beperkende omgeving”. Die formulering wordt gehanteerd in succesvolle Amerikaanse wetgeving.
Mensen gaan hun eigen weg, maken eigen keuzen. Iedereen, ook mensen met beperking, willen die autonomie. Het betekent niet dat iedereen doet wat hij wil. In een moderne, complexe samenleving zoeken we ook veiligheid en geborgenheid. We voelen ons verbonden en houden rekening met elkaar, juist om elkaars vrijheid te waarborgen. Inclusie betekent dat we met elkaar rekening houden en dat ieders behoeften worden herkend en erkend.
Inclusie is belangrijk voor mensen met beperking
Vaak wordt gezegd dat mensen met beperking behoefte hebben aan aparte voorzieningen omdat die meer kennis, veiligheid en sociale bescherming bieden. De veronderstellingen zijn dan bijvoorbeeld:
”Ze wonen dan wel apart, maar ze wonen veilig.
Ze hebben misschien geen werk, maar wel een gegarandeerde uitkering.
Op speciale scholen leren ze meer.
Ze mogen lekker met de taxi.”
Die veronderstellingen zijn doorgaans niet waar. In aparte voorzieningen is het niet veiliger. Seksueel geweld, ongelukken, mishandeling en onjuiste medische zorg komen in instellingen net zoveel voor als daarbuiten. Een levenslange uitkering is een levenslange garantie op armoede. Speciale scholen hebben als het om leerprestaties gaat, een slechte reputatie. Aangepast vervoer is aan vele beperkingen onderhevig.
Als groepen in een samenleving gescheiden optrekken, is er ruimte voor vooroordelen en devaluatie. Onderzoeken laten het steeds zien: Mensen met beperkingen hebben, of ze nu zelfstandig wonen of ”in de wijk” veel minder sociale contacten dan mensen zonder beperkingen, ze hebben minder kans op betaald werk, ze leren minder dan ze aankunnen, en zijn veel meer aan huis gebonden dan mensen zonder beperkingen. Inclusie gaat er vanuit dat dit niet hoeft. We kunnen de samenleving veiliger en socialer maken voor mensen met beperking door hen meer kansen te bieden.
Inclusie is belangrijk voor de samenleving
Een samenleving die veilig en ondersteunend genoeg is voor mensen met beperkingen is veilig en ondersteunend voor iedereen. Inclusie heeft meer voordelen. Een veerkrachtige samenleving is gebaat bij de optelsom van verschillende mogelijkheden. Geen mens kan alles alleen. We hebben elkaar nodig om met zijn allen beter te zijn.
Een moderne samenleving heeft behoefte aan mensen met specialistische vaardigheden. Iedereen kan zijn eigen specialisme ontwikkelen. Soms is dat specialisme van directe economische waarde. Soms schuilt de specifieke bijdrage in de verrijking van cultuur of omgangsvormen. Grote vernieuwingen in onze samenleving zijn vaak tot stand gebracht door mensen die sterk afwijkende ideeën hadden en daarvoor de ruimte kregen. Wie de geschiedenis kent, weet dat iedereen verschil kan maken voor de ander.
Allemaal betekent allemaal
Inclusie geldt voor iedereen. Er is geen reden een uitzondering te maken. Niet iedereen kan alles in dezelfde mate, maar iedereen verdient hetzelfde uitgangspunt en dezelfde kansen. Ieder mens wil zelf keuzes kunnen maken in de zaken die wezenlijk zijn voor hem. Ook mensen met een beperking willen die keuzes maken. Inclusie betekent dat mensen met een beperking net zo autonoom zijn als anderen.
Er is geen duidelijke groep mensen met handicaps of beperking. Mensen kunnen een chronische ziekte hebben, of een lichaam waarvan niet alle functies het goed doen. Niet iedere functiebeperking leidt tot het ervaren van een belemmering. Wat er toe doet is hoe we ondersteuning zo organiseren dat iedereen genoeg kansen krijgt.
Inclusie is een kwestie van burgerrecht
Nederland kent wetten die discriminatie verbieden en heeft verdragen ondertekent waarin inclusie wordt voorgeschreven. Het is een juridische plicht om inclusie na te streven. Het schort aan de uitwerking.
Dit is wat in Nederland al geldt:
- Nederland ondertekende in maart 2007 het VN Verdrag voor de Rechten van Mensen met Beperking. De Nederlandse Ministerraad verklaarde: ”Het verdrag beoogt dat wereldwijd de circa 650 miljoen mensen met een handicap op dezelfde wijze als anderen kunnen deelnemen aan het maatschappelijke leven en de universele rechten van de mens kunnen genieten. Het verdrag verplicht de lidstaten om sociale en fysieke belemmeringen weg te nemen die gehandicapten dagelijks ervaren”.
- Het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens en Fundamentele Vrijheden (EVRM) verbiedt discriminatie op grond van handicap.
- Nederland onderschrijft de VN Standaardregels voor Gelijke Kansen voor Mensen met beperking waarin staten worden opgeroepen gelijke kansen te bieden door alle aspecten van het maatschappelijke verkeer voor iedereen toegankelijk te maken.
- Artikel 1 van de Nederlandse Grondwet luidt: ”Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan”.
- Het Nederlandse Wetboek van Strafrecht stelt strafbaar: ”elke vorm van onderscheid, elke uitsluiting, beperking of voorkeur, die ten doel heeft of ten gevolge kan hebben dat de erkenning, het genot of de uitoefening op voet van gelijkheid van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden op politiek, economisch, sociaal of cultureel terrein of op andere terreinen van het maatschappelijke leven, wordt teniet gedaan of aangetast”.
- Strafbaar zijn volgens dit Wetboek van Strafrecht: ”beledigende uitlatingen en het aanzetten tot haat, discriminatie of gewelddadig optreden wegens een lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap”.
- Nederland onderschreef in 1994 de Verklaring van Salamanca van de Unseco waarin staat dat:
- ieder kind een fundamenteel recht heeft op onderwijs en in staat moet worden gesteld een acceptabel niveau van leren te bereiken en op peil te houden;
- allen met speciale onderwijsbehoeften toegang moeten hebben tot reguliere scholen welke hen opnemen in een kindgericht pedagogisch klimaat dat in staat is aan hun behoeften tegemoet te komen;
- reguliere scholen met inclusieve inslag het meest effectief zijn in het bestrijden van discriminerende opvattingen, in het creëren van een open gemeenschap, in het bouwen aan een inclusieve maatschappij en het bereiken van onderwijs voor iedereen. Bovendien voorzien zij in effectief onderwijs voor de meerderheid (zonder speciale behoeften) en verbeteren zij de doelmatigheid van het gehele onderwijssysteem.
Inclusie is maakbaar: afspraken zijn nodig
Inclusie is een veranderingsproces. Met elkaar organiseren we de samenleving en de manier waarop mensen zich tot elkaar verhouden. In wetten en regels leggen we op democratische wijze afspraken vast: wat mag wel, wat mag niet en wat willen we stimuleren. Zo vormt zich de samenleving: een complex van democratische afspraken, vastgelegd in wetten en regels. Zo gaat dat met onderwijs, met zorg, met de arbeidsmarkt, met wonen; met alles wat belangrijk is.
Om inclusie na te streven zijn dus ook afspraken nodig, vast te leggen in wetten en regels. Op elk terrein is aan te geven wat inclusie betekent en wat we kunnen doen om het te bereiken. In een steeds veranderende samenleving is het nodig steeds te onderzoeken of de afspraken het doel van inclusie echt dichterbij brengen.
- Leren in de Samenleving: Inclusie in het Onderwijs
- Werken in de Samenleving: Inclusie op de Arbeidsmarkt
- Wonen in de Samenleving: Inclusie bij het wonen en vrijetijdsbesteding.
Naar het formulier voor opmerkingen of aanvullingen.